11 stycznia 2024

Ugoda- kiedy warto ją rozważyć

Aplikant radcowski. Specjalizuje się w sprawach z zakresu prawa spółek handlowych, prawa gospodarczego i prawa ochrony danych osobowych.


W sytuacji sporu zazwyczaj bywa tak, że po kilku nieudanych próbach bezpośredniego porozumienia się z oponentem, decydujemy się skierować sprawę do sądu. Nie od dziś wiadomo, że postępowania sądowe mogą toczyć się kilka lat. Nawet jeśli uda nam się uzyskać korzystne dla nas rozstrzygnięcie, to nie mamy pewności czy druga strona sporu sądowego będzie wypłacalna. A zatem finalnie nie mamy pewności czy sąd przyzna nam rację oraz czy faktycznie odzyskamy naszą należność. Mimo emocji jakie towarzyszą przy konflikcie, pamiętajmy, że każdy z nich – przy dobrej woli obu stron – można rozwiązać bez ingerencji sądu. Przeczytaj niniejszy artykuł, a dowiesz się czym jest ugoda, jakie są jej rodzaje i na jakim etapie można ją zawrzeć.

Ugoda w procesie cywilnym

Tak jak często decydując się na spór sądowy wybieramy do pomocy zawodowego pełnomocnika: adwokata lub radcę prawnego, tak warto rozważyć skorzystanie z doświadczenia i kompetencji właściwej osoby do koncyliacyjnego zażegnania konfliktu w postaci zawarcia ugody.

Z pomocą właściwej osoby trzeciej, takie rozwiązanie pozwala na zdystansowanie się od problemu, z którym często wiążą się negatywne uczucia. Umożliwia też obiektywną ocenę sytuacji. Przede wszystkim zapewnia szybsze uzgodnienie warunków spłaty zaległości, jak również często wiąże się z uzyskaniem dodatkowego zabezpieczenia na wypadek gdyby jednak dłużnik nie mógł wywiązać się z porozumienia.

Można zatem  stwierdzić, że ugoda nie ma wad…pod warunkiem, że jej treść jest należycie skonstruowana, jak również jej właściwa forma została odpowiednio dobrana do sytuacji.

Przykładowo: jeśli zbliża się termin przedawnienia naszego roszczenia nie powinniśmy się decydować na ugodę pozasądową. W razie niewywiązania się z jej warunków przez dłużnika, późniejsze skierowanie sporu do sądu okaże się bezcelowe: nasze roszczenie stanie się „naturalne” tj. nie nadające się do wyegzekwowania przez aparat państwowy. Sąd otrzymując pozew z przedawnionym roszczeniem albo odrzuci go albo na zgłoszony przez oponenta zarzut oddali powództwo – rozstrzygnięcie zależy od charakteru stron postępowania sądowego.

Kliknij i napisz do nas. Zapraszamy na konsultacje

Ugoda sądowa, pozasądowa czy przed mediatorem – którą z nich zawrzeć?

 Wyróżniamy następujące rodzaje ugód:

  • ugoda sądowa – zawarta przed sądem
  • po wniesieniu pozwu do sądu lub zawarta w trakcie postępowania pojednawczego przed skierowaniem pozwu do sądu.
  • ugoda przed mediatorem – zawarta przed mediatorem w postępowaniu mediacyjnym toczącym się pomiędzy stronami, na podstawie umowy o mediację lub w trakcie postępowania sądowego, na podstawie postanowienia sądu o skierowaniu stron postępowania do mediacji.
  • ugoda pozasądowa – zawarta poza sądem przed wniesieniem pozwu do sądu lub w trakcie toczącego się postępowania sądowego.

Na potrzeby tego artykułu skupimy się na rodzajach ugód, które mogą być zawarte przez strony postępowania, po skierowaniu pozwu do sądu.

Ugoda sądowa

Ugoda sądowa może zostać zawarta przez strony sporu po wniesieniu powództwa do sądu lub w postępowaniu pojednawczym na wniosek wzywającego o zawezwanie do próby ugodowej przeciwnika – art. 184 k.p.c. ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (dalej jako: k.p.c.) przed skierowaniem powództwa do sądu.

W zależności od tego na jakim etapie postępowania sądowego zostanie zawarta ugoda, odmiennie kształtuje się zwrot kosztów procesowych dla powoda czyli podmiotu domagającego się zapłaty należności.

  • Ugoda zawarta przed terminem pierwszej rozprawy powoduje, że sąd zwróci z urzędu powodowi całą opłatę od pozwu, na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h – ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (dalej jako: UKSC). Nie zwróci jednak kosztów zastępstwa procesowego, czyli wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.
  • Ugoda zawarta po rozpoczęciu terminu pierwszej rozprawy powoduje, że sąd zwróci powodowi z urzędu ½ opłaty od pozwu (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. c UKSC). Natomiast koszty procesu, w tym koszty zastępstwa procesowego znoszą się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej (art. 104 k.p.c.).

Warto również zaznaczyć, że w przypadku zawarcia przez strony postępowania ugody przed sądem, nie jest celowe składanie przez stronę powodową wniosku o cofnięcie pozwu. Sąd w tej sytuacji umorzy postępowanie z urzędu (art. 355 k.p.c.). Ugoda sądowa jest prawomocna, po uprawomocnieniu się postanowienia sądu o umorzeniu postępowania sądowego wydanego wskutek zawartej ugody przed sądem. W przypadku gdy strona zobowiązana z ugody nie wywiązuje się z jej warunków, powód może żądać nałożenia przez sąd klauzuli wykonalności na ugodę. Uzyskany przez powoda tytuł wykonawczy, stanowi podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego.

Ugoda zawarta przed mediatorem

W przypadku toczącego się postępowania przed sądem, sąd na każdym etapie postępowania może skierować strony do mediacji (art. 1838 k.p.c.). Sąd kieruje strony do mediacji, na podstawie postanowienia. Mediacja jest dobrowolna i może być prowadzona, tylko gdy wyrażą na nią zgodę obie strony postępowania cywilnego.

Ugoda zawarta przed mediatorem zanim rozpocznie się pierwsza rozprawa, analogicznie jak przy ugodzie sądowej uprawnia powoda do żądania zwrotu przez sąd z urzędu całości uiszczonej opłaty od pozwu (art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h UKSC). Nieco odmiennie kształtuje się wysokość opłaty, którą otrzyma powód w przypadku zawarcia ugody przed mediatorem po rozpoczęciu rozprawy. W takiej sytuacji strona powodowa może liczyć na zwrot ¾ opłaty od pozwu (art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. a UKSC).

Moc prawna ugody zawartej przed mediatorem w toku toczącego się postępowania sądowego jest również nieco inna, niż ugody sądowej. Ugoda zawarta przed mediatorem, dopiero po jej zatwierdzeniu przez sąd, ma moc prawną ugody zawartej przed sądem. Ugoda zawarta przed mediatorem, którą zatwierdzono przez nadanie jej klauzuli wykonalności jest tytułem wykonawczym, a więc stanowi podstawę do wszczęcia egzekucji przez komornika sądowego (18315 k.p.c.). Koszty mediacji prowadzonej w oparciu o skierowanie sądu i zakończonej ugodą znoszą się wzajemnie, chyba że, strony postanowiły odmiennie (art. 1041 k.p.c.).

Co do zasady do niezbędnych kosztów procesu zalicza się koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd, jednak w kwocie nie wyższej niż suma przysługującego mediatorowi wynagrodzenia i wydatków podlegających zwrotowi związanych z prowadzeniem mediacji (art. 981 k.p.c.). Wynagrodzenie i zwrot wydatków obciążają strony sporu. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2016 roku (Dz.U. z 2016 r. poz. 921) w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym, mediatorowi należy się zwrot następujących wydatków:

  1. W sprawach o prawa majątkowe (np. o zapłatę, o podział majątku wspólnego pomiędzy małżonkami wynagrodzenie mediatora wynosi 1% wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 150 złotych i nie więcej niż 2000 złotych za całość postępowania mediacyjnego.
  2. W sprawach o prawa majątkowe, w których wartości przedmiotu sporu nie da się ustalić, oraz w sprawach o prawa niemajątkowe (np. z zakresu ochrony dóbr osobistych, w sprawach rodzinnych – o kontakty z dzieckiem, o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa, wynagrodzenie mediatora za prowadzenie postępowania mediacyjnego wynosi za pierwsze posiedzenie 150 złotych, a za każde kolejne – 100 złotych, łącznie nie więcej niż 450 złotych.
  3. Zwrotowi podlegają udokumentowane i niezbędne wydatki mediatora poniesione w związku z przeprowadzeniem mediacji na pokrycie kosztów:
    • przejazdów – w wysokości i na warunkach określonych w przepisach dotyczących wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej;
    • wynajmu pomieszczenia niezbędnego do przeprowadzenia posiedzenia mediacyjnego, w wysokości nieprzekraczającej 70 złotych za jedno posiedzenie;
    • korespondencji, w wysokości nieprzekraczającej 30 złotych.
  1. W razie nieprzystąpienia stron do mediacji, mediatorowi przysługuje zwrot poniesionych wydatków w wysokości nieprzekraczającej 70 złotych.
  2. Ponadto, wynagrodzenie mediatora, będącego podatnikiem zobowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług, podwyższa się o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług.
Kliknij i napisz do nas. Zapraszamy na konsultacje

 Ugoda pozasądowa

 Przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać (art. 917 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1610)

Ugoda pozasądowa, przeciwnie niż ugoda sądową i ugoda zawarta przed mediatorem zatwierdzona przez sąd, nie stanowi tytułu wykonawczego. W przypadku zatem niewywiązywania się przez dłużnika z warunków ugody, przymuszenie do spełnienia roszczenia z ugody może nastąpić tylko na podstawie drogi sądowej. Jednocześnie ustawodawca w ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, nie uregulował możliwości zwrotu stronie powodowej opłaty od pozwu w przypadku zawarcia przez strony ugody pozasądowej po wniesieniu pozwu do sądu.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 lutego 2018 roku, sygn. akt III CZP 88/17, przepis art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 300) odnoszący się do możliwości żądania przez stronę powodową zwrotu przez sąd całości opłaty od pozwu w przypadku zawarcia ugody przed terminem rozprawy – dotyczy wyłącznie ugody sądowej oraz ugody zawartej przed mediatorem.

Ugoda pozasądowa jest czynnością materialnoprawną, tzn. kształtuje stosunek prawny pomiędzy stronami i nie prowadzi do zakończenia procesu sądowego. Ugoda pozasądowa zawarta w trakcie procesu sądowego zobowiązuje stronę wnoszącą pozew do złożenia oświadczenia o jego cofnięciu. Na żądanie pozwanego, powód zwraca mu koszty, jeżeli sąd przedtem nie orzekł prawomocnie o obowiązku ich uiszczenia przez pozwanego (art. 203 k.p.c.). Warto zatem pamiętać, aby ustalając warunki ugody pozasądowej uregulować również w niej obowiązek kosztów i wydatków stron związanych z postępowaniem. Ponadto należy też zadbać o to, aby przeciwnik sporu zrzekł się po umorzeniu postępowania żądania kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego. Cofając zatem pozew należy załączyć treść ugody pozasądowej do wniosku, w celu wykazania wysokość ponoszonych kosztów przez strony w procesie sądowym.

W przypadku cofnięcia pozwu przez stronę powodową z uwagi na zawarcie ugody pozasądowej przez strony sporu sądowego przed terminem pierwszej rozprawy, strona wnosząca pozew może liczyć na zwrot połowy uiszczonej opłaty od pozwu, jako od pisma cofniętego przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. a UKSC). Na dalszym etapie postępowania, po rozpoczęciu rozprawy, zgodnie z ustawą z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (dalej jako: k.p.c.), w sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd dąży w każdym stanie postępowania do ich ugodowego załatwienia, w szczególności przez nakłanianie stron do mediacji (art. 10 k.p.c.).

Tab. Porównanie rodzajów ugód

Zawarcie ugody przed terminem pierwszej rozprawy (rozpoczęciem rozprawy)

Ugoda pozasądowa Ugoda przed sądem
Ugoda przed mediatorem
Zwrot opłaty od pozwu stronie wnoszącej pozew

Sąd zwróci połowę opłaty od pozwu, gdy pozew zostanie cofnięty przed rozpoczęciem rozprawy.

(art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. a UKSC)

Sąd zwróci całą opłatę od pozwu

(art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. h UKSC)

Zawarcie ugody po rozpoczęciu przewodu sądowego- po rozpoczęciu pierwszej rozprawy
Zwrot opłaty od pozwu stronie wnoszącej pozew

Brak podstawy prawnej uprawniającej stronę do żądania zwrotu opłaty od pozwu

Sąd zwróci ½ opłaty od pozwu

(art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. c UKSC)

Sąd zwróci ¾ opłaty od pozwu

(art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. a UKSC)

Koszty procesu (w tym zastępstwa procesowego)

Pozew zostaje cofnięty przez stronę wnoszącą pozew. Sąd orzeka o kosztach procesu na zasadach ogólnych. Strona cofająca pozew uznawana jest za stronę przegrywającą sprawę i zostanie obciążona kosztami postępowania.

(art. 98 k.p.c.)

Koszty procesu znoszą się wzajemnie pomiędzy stronami sporu, jeżeli strony nie postanowiły inaczej.

(art. 104 k.p.c.)

Koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd i zakończonej ugodą znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej (art. 1041 k.p.c.)

Mediatorowi należy się zwrot następujących wydatków

  1. W sprawach o prawa majątkowe wynagrodzenie mediatora wynosi 1% wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 150 złotych i nie więcej niż 2000 złotych za całość postępowania mediacyjnego.
  2. W sprawach o prawa majątkowe, w których wartości przedmiotu sporu nie da się ustalić, oraz w sprawach o prawa niemajątkowe wynagrodzenie mediatora za prowadzenie postępowania mediacyjnego wynosi za pierwsze posiedzenie 150 złotych, a za każde kolejne – 100 złotych, łącznie nie więcej niż 450 złotych.
  3. Zwrotowi podlegają udokumentowane i niezbędne wydatki mediatora poniesione w związku z przeprowadzeniem mediacji na pokrycie kosztów:
  4. przejazdów – w wysokości i na warunkach określonych w przepisach dotyczących wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej;
    • wynajmu pomieszczenia niezbędnego do przeprowadzenia posiedzenia mediacyjnego, w wysokości nieprzekraczającej 70 złotych za jedno posiedzenie;
    • korespondencji, w wysokości nieprzekraczającej 30 złotych.
  5. W razie nieprzystąpienia stron do mediacji, mediatorowi przysługuje zwrot poniesionych wydatków w wysokości nieprzekraczającej 70 złotych.
  6. Ponadto, wynagrodzenie mediatora, będącego podatnikiem zobowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług, podwyższa się o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług.
Moc prawna ugody
Ugoda nie stanowi tytułu wykonawczego. Spełnienia ugody może nastąpić przez dochodzenie roszczeń w drodze sądowej.

W przypadku niewywiązywania się z warunków ugody, po nadaniu klauzuli wykonalności ugodzie przez sąd, ugoda stanowi tytuł wykonawczy, umożliwiający wierzyciela do wszczęcie egzekucji komorniczej przez komornika sadowego

Ugoda zawarta przed mediatorem, po jej zatwierdzeniu przez sąd, ma moc prawną ugody zawartej przed sądem.

Kiedy warto rozważyć zawarcie ugody

 Ugoda jest niewątpliwie korzystna, jeżeli strona zobowiązana do zapłaty roszczenia, co do zasady uznaje jego zasadność, lecz sporna jest jego wysokość. W realiach prowadzonego postępowania sądowego, może okazać się, że na etapie postępowania dowodowego, w celu zasięgnięcia wiadomości specjalnych sąd dopuści dowód z opinii biegłego, co generuje koszty procesu. Pozytywnym aspektem zawarcia ugody jest niewątpliwie to, że w trakcie pertraktacji ugodowych, strony procesu ustalają warunki zawarcia ugody, które dogodne będą dla obu stron sporu. Pozwany może wynegocjować warunki spłaty zadłużenia, które będzie miał możliwość realnie ponosić, co zapewni mu ochronę w wywiązaniu się z warunków ugody. Należy jednak mieć na uwadze, że od danego rodzaju ugody zależy czy i w jakiej wysokości strona powodowa może domagać się zwrotu opłaty od pozwu, jak również w jaki sposób będzie miała możliwość domagania się praw wynikających z ugody w przypadku niewywiązywania się z ugody przez dłużnika.

Kliknij i napisz do nas. Zapraszamy na konsultacje

 

 Podsumowanie

 Skierowanie pozwu do sądu nie zamyka drogi stronom postępowania do zakończenia sporu, w sposób polubowny. Chciałbyś zakończyć toczący się spór przed sądem, ale nie masz pewności, który rodzaj ugody będzie dla Ciebie najbardziej korzystny? Skontaktuj się z profesjonalnym pełnomocnikiem – adwokatem lub radcą prawnym, który wspomoże Cię także w procesie negocjacji z przeciwnikiem.

Zapisz się na newsletter

 

Podobne artykuły: